Directeur onderzoek VU-economen: ‘Zelfplagiaat is geen contradictio in terminis’

Directeur onderzoek Joep Cornelissen van de economische faculteit van de Vrije Universiteit neemt in een e-mail aan zijn collega’s afstand van het recente KNAW-advies over zelfplagiaat. In dat advies wordt de term ‘zelfplagiaat’ als onbruikbaar van de hand gewezen omdat het een contradictio in terminis zou zijn.

Cornelissen schrijft: “My purpose for writing to you now is to emphasize that within the international community, including the economic and management communities to which we belong, self-plagiarism is not a contradiction in terms and is not taken lightly. For example, the code of ethics of the Academy of Management (AoM) requires colleagues to explicitly acknowledge their use of other sources, including their own. Self-plagiarism is in fact an offence for AoM members.”

De hoogleraar communicatie en organisatie theorie stelt dat promovendi en andere collega’s kennis moeten nemen van de gedragscodes die gelden binnen de economie en business- en managementwetenschappen. Eventuele twijfels over de aard van de regels moeten ze uitspreken bij facultaire bijeenkomsten.

Ook wijst hij erop dat het belangrijk is om zich te realiseren dat, zelfs al vinden individuele wetenschappers hergebruik van eerder gepubliceerde teksten zelf soms gerechtvaardigd, tijdschriften daar vaak strenger over oordelen. Cornelissen: “Most of the top economics and management journals such as American Economic Review, Academy of Management Review and Academy of Management Journal use (self)plagiarism software upon submission, and will take a strong view when a paper matches already published or publicly available material (including your own).”

Eerste artikel teruggetrokken van Mart Bax

De eerste publicatie is teruggetrokken in de zaak van VU-antropoloog Mart Bax. Het gaat om het artikel “Warlords, priests and the politics of ethnic cleansing: a case-study from rural Bosnia Hercegovina” uit 2000, gepubliceerd in Ethnic and Racial Studies.

De redactie heeft deze stap gezet na kennisname van het onderzoek van de commissie-Baud die op verzoek van de Vrije Universiteit een groot deel van Bax’ werk onderzocht op fraude.

Zie voor meer informatie de site van Retractionwatch, waar ook links naar het VU-rapport te vinden zijn.

 

 

Twee vragen over het advies van de commissie-Citeren

Het vandaag verschenen advies van de commissie-Citeren van de KNAW vermeldt niet dat de Vrije Universiteit de KNAW heeft verzocht om “meer duidelijkheid te scheppen in de grenzen die er getrokken kunnen en moeten worden tussen plagiaat en zelfcitatie”. Zie dit persbericht van 7 januari waarin het VU-bestuur zich achter de conclusies van het rapport-Drenth schaart. In het instellingsbesluit neemt de KNAW de door de VU onjuist gebruikte term ‘zelfcitatie’ ook over. Waarom noemt het advies de link met dit VU-verzoek niet?

Het advies schetst vier vormen van hergebruik van eigen teksten. De samenvatting van het rapport-Drenth beschrijft nog weer een andere vorm:

“Auteur A schrijft samen met auteur B in jaar X een artikel. Samen met auteur C schrijft A later een nieuw artikel in jaar Y en neemt daarin, zonder dat te vermelden, een (of meerdere) passages op uit het artikel in jaar X. In jaar Z schrijft auteur C het proefschrift en neemt daarin passages over uit het gezamenlijke artikel uit jaar Y ook nu weer zonder enige bronvermelding. 

Volgens betrokkene(n) zou bovenstaande handelwijze geoorloofd zijn. De commissie deelt dat oordeel niet, o.a. omdat zo de bijdrage van B ten onrechte niet vermeld wordt. Voorts is het gevolg van deze werkwijze namelijk dat er in de hoofdstukken van het proefschrift (in jaar Z) teksten voorkomen uit een artikel uit jaar X van de hand van B zonder dat deze bron wordt vermeld. De commissie is van mening dat in alle gevallen van hergebruik van eigen teksten (“zelfcitatie”) een verwijzing naar de oorspronkelijke bron ter plekke opgenomen dient te worden.”

Waarom zegt het KNAW-advies niets over deze variant? Het rapport van de commissie-Drenth mag dan nog altijd geheim zijn, maar de samenvatting die aan de basis staat van de zelfplagiaat-ophef is voor iedereen te raadplegen op de VSNU-site.

Erasmus Universiteit geeft het goede voorbeeld

De Erasmus Universiteit heeft vandaag rapport uitgebracht over nog eens 22 artikelen van psycholoog Dirk Smeesters. In 2012 moesten al twee artikelen worden teruggetrokken vanwege integriteitsschendingen. De onderzoekscommissie adviseert om nog vier artikelen terug te trekken vanwege “verwijtbare onnauwkeurigheden bij het verrichten van het onderzoek” . Omdat vrijwel alle ruwe data verdwenen waren had de commissie onvoldoende aanknopingspunten om eventuele hardere conclusies te trekken. De belangrijkste elementen van de zaak zijn te lezen in dit persbericht.

De Vrije Universiteit (zaak-Kourtit/Nijkamp) kan een voorbeeld nemen aan de manier waarop de EUR het rapport openbaar heeft gemaakt. De Rotterdammers hebben ook niet de fout gemaakt die de Universiteit Utrecht onlangs maakte door over de zaak-Dhonukshe al een persbericht te publiceren, zes weken voor verschijning van het bijbehorende rapport. Dat leidde tot onnodige mist over de ernst van de zaak.

Nietszeggende verklaring

300px-Bundesarchiv_B_145_Bild-F088809-0038,_Berlin,_East_Side_Gallery

 

 

 

 

 

De Vrije Universiteit publiceerde vandaag via universiteitsblad Ad Valvas een opmerkelijke gezamenlijke verklaring naar aanleiding van een gesprek tussen het VU-bestuur en Kees Schuyt, voorzitter van het Landelijk Orgaan voor Wetenschappelijke Integriteit.

Ik citeer: ”De heer Schuyt heeft in het gesprek met het CvB van de VU aangegeven dat hij beter eerst het gesprek had kunnen en moeten aangaan met het VU-bestuur alvorens zich in het openbaar hard en te negatief uit te laten over de door de VU gevolgde klachtprocedure.”

In gewone mensentaal staat hier dat Schuyt uit beleefdheid eerst even had moeten langsgaan bij het VU-bestuur, om daarna pas bovengenoemde procedure af te branden in een interview met NRC Handelsblad. Schuyt neemt inhoudelijk niets van zijn beweringen terug, zo blijkt uit de verklaring. De door Schuyt aangeboden excuses zijn niet meer dan een loos gebaar.

Kan de VU via YouTube het hele gesprek met Schuyt openbaar maken? Dat maakt vast beter duidelijk wat hier speelt dan dit rituele afzoenen.

 

Good job! Right on, old sport!

old_sport_2VU-weekblad Ad Valvas publiceerde gisteren een steunbetuiging aan Peter Nijkamp, ondertekend door 84 economen (3 opstellers en 81 mede-ondertekenaars) uit de hele wereld. Zij stuurden deze brief aan VU-rector magnificus Van der Duyn Schouten, KNAW-president Clevers en voorzitter Dittrich van universiteitenvereniging VSNU (aan koning Willem Alexander hebben ze niet gedacht). Omdat in de brief een misleidende voorstelling van zaken wordt gegeven van de zaak-Nijkamp, heb ik alle 84 ondertekenaars een e-mail gestuurd met de vraag hoe zij zich eigenlijk hebben geïnformeerd. Van de 81 mede-ondertekenaars heb ik tot nu toe welgeteld twee reacties gekregen. Een Portugese econoom bestempelde het ontvangen van een e-mail van mij als een “invasie” en was vooral verontrust dat ik zijn e-mailadres kende (dat had ik gevonden, oh wonder, met googlen). Op mijn vragen gaf hij geen antwoord: hij vond mijn toon niet deugen. Waarom moet ik denken aan Portugese voetballers die jammerend ter aarde storten nadat ze niet eens met een pink zijn aangeraakt?

Een Italiaanse econome had de moed om toe te geven dat ze zich verder niet had verdiept in de zaak en was afgegaan op het gezag van de drie hoofdopstellers van de brief.  Ik voorspel dat ik opvallend weinig reacties ga krijgen van de resterende 79 mede-ondertekenaars.

Dan de drie hoofdopstellers van de brief: Hans Westlund, Juan Carlos Martin en Roger Stough. Zij schrijven aan mij: “In the letter we suggest six general principles that in our opinion can be used as basic principles for how universities should deal with issues concerning re-use of scientific material and possible criticism of re-use of scientific material. These are general principles that we think can form the base for dealing with the issues of the type that Peter Nijkamp has been accused for. These principles are general and are not written with special reference to the case of Peter Nijkamp.”

Ze geven geen antwoord op mijn vraag hoe ze zich hebben geïnformeerd over de aard van de “issues” die ten grondslag liggen aan hun “basic principles” (die voor een deel door niemand betwiste open deuren zijn, zoals: “Research builds on past research and it is often necessary to paraphrase it and use existing data sets in order to advance our investigations and explain our new contributions.”) Als ze zich goed zouden hebben geïnformeerd zouden ze hebben geweten dat er in het geval van het onderzoek naar Nijkamp helemaal geen sprake is van een anonieme klacht, laat staan “in malice”. Ook zouden ze dan hebben geweten dat de discussie niet gaat over recyclen van grijze literatuur (working papers etc), maar over zonder enige verwijzing recyclen van teksten uit eerder gepubliceerd regulier eigen werk (al dan niet met coauteurs). De drie hooggeleerden zijn misleid over de aard van de zaak, maar denken zelf dat ze goed bezig zijn getuige de tekst van Stough aan Westlund die ik (per ongeluk?) in cc kreeg toegestuurd: “Good job! Right on.”

Old boys networks houden zichzelf in stand met elkaar flink op de schouders kloppen. En de feiten? Who cares, old sport!

Universiteit Utrecht had rapporten over zaak-Dhonukshe meteen moeten openbaren

MistNa de Vrije Universiteit slaat nu ook de Universiteit Utrecht een flater met de wijze van communiceren over een wetenschappelijke integriteitszaak. De UU maakte gisteren via een persbericht bekend dat plantencelbioloog Pankaj Dhonukshe zich schuldig heeft gemaakt aan het manipuleren van fotomateriaal in vier wetenschappelijke artikelen. De universiteit maakte echter niet de rapporten openbaar van de commissies die de zaak hebben beoordeeld (een eigen commissie wetenschappelijke integriteit en het onafhankelijke beroepsorgaan LOWI). Dat gebeurt pas over zes weken, aldus een woordvoerder. Waarom dan ook niet zes weken gewacht met het persbericht?

Zonder de inhoud van de rapporten te kennen blijft de zaak mistig. Dhonukshe stelt vandaag in een interview in de Volkskrant dat hij is afgerekend op een bijzaak, “een presentatiekwestie”, die ook met een correctie had kunnen worden hersteld. Voor de conclusies van de artikelen zouden de manipulaties niets uit hebben gemaakt. Hij suggereert dat concurrenten op zijn vakgebied hem onderuit hebben willen halen. Ook op Retraction Watch wekt Dhonukshe de indruk dat hem onrecht is gedaan. Of Dhonukshes beweringen hout snijden valt zonder kennis van de details in de rapporten niet te controleren.

Het is hoog tijd dat Nederlandse universiteiten uniform beleid ontwikkelen voor de communicatie over fraudezaken: maak in één klap alle relevante documenten openbaar (eventueel in afstemming met het LOWI), naar voorbeeld van de zaken Stapel (Tilburg), Poldermans (Rotterdam), Smeesters (Rotterdam) en Schuerwegh (Leiden).

Een stem in de mist: de commissie-Citeren van de KNAW

fog_main_01De Vrije Universiteit vroeg de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen begin januari “of zij aanleiding ziet meer duidelijkheid te scheppen in de grenzen die er getrokken kunnen en moeten worden tussen plagiaat en zelfcitatie”. Dit was een eigenaardige vraag van de VU, want het rapport van de commissie-Drenth (over het proefschrift van econome Karima Kourtit) waarin het begrip “zelfcitatie” in een geheel nieuwe betekenis wordt gelanceerd (door Kourtit en haar promotor Peter Nijkamp), bleef geheim. In de samenvatting van het rapport wordt “zelfcitatie” gebruikt in combinatie met plagiaat, maar voorzitter Pieter Drenth zei in een interview met NRC Handelsblad dat de samenvatting op dit punt misleidend is en dat het “een probleem” was dat het rapport geheim was. Dat leidde er niet toe dat de VU het rapport alsnog openbaar maakte of de samenvatting corrigeerde. Drenth vond het “probleem” kennelijk ook niet zo groot dat hij bedankte voor het leiden van een tweede commissie onder zijn voorzitterschap, na een nieuwe anonieme klacht over het proefschrift van Kourtit (de VU ontkent overigens dat de klacht betrekking heeft op het proefschrift terwijl Kourtit volhoudt dat dit wel zo is). Ook de inhoud van het rapport van Drenth-2 zal wel weer geheim blijven.

Je zou verwachten dat de eerbiedwaardige KNAW de neus ophaalt voor een universiteit waar obscurantisme tegenwoordig de boventoon lijkt te voeren, maar nee. De Akademie heeft op 28 januari een commissie-Citeren ingesteld. In de taakopdracht daarvan valt te lezen: “De commissie heeft tot taak om duidelijkheid te verschaffen over hoe kwesties in het overgangsgebied tussen plagiaat en zelfcitatie moeten worden geïnterpreteerd en beoordeeld.”

Met andere woorden: de commissie-Citeren heeft het begrip “zelfcitatie” overgenomen in de nieuwe (onjuiste) betekenis waarin het wordt gebruikt in de samenvatting van het rapport-Drenth op de VSNU-website, namelijk als “hergebruik van eigen teksten”. Volgens de samenvatting van het rapport-Drenth dient dat hergebruik altijd te gebeuren met “een verwijzing naar de oorspronkelijke bron”. Dezelfde samenvatting suggereert ook dat een bepaalde vorm van incorrecte bronvermelding bij hergebruik van eigen teksten “conform de geldende regels, als plagiaat” geldt. Maar die suggestie is volgens Drenth ontstaan door een onjuiste samenvatting van het rapport, die Drenth overigens voor publicatie wel onder ogen zegt te hebben gehad.

De instelling van de commissie-Citeren zou goed nieuws zijn als daarmee een eind zou komen aan de door de VU en Drenth gecreëerde mist. Maar ik betwijfel of dat gaat gebeuren nu de commissie het begrip “zelfcitatie” op dezelfde onjuiste wijze hanteert als in de samenvatting van het rapport-Drenth. De term “zelfcitatie” wordt in de wetenschappelijke literatuur helemaal niet gebruikt voor hergebruik van een eigen tekst, net zo min als een citatie hergebruik van andermans tekst is. Een (zelf)citatie is niet hetzelfde als een (zelf)citaat. Een citaat is een tekst tussen aanhalingstekens, om duidelijk te maken dat het uit een andere bron komt, met een verwijzing erbij voor de vindplaats. Een “citatie” is de term voor deze verwijzing naar de oorspronkelijke bron; en het is een zelfcitatie als die verwijzing eigen werk betreft. Met de overgenomen tekst zelf (zinnen, tekstblokken) heeft een (zelf)citatie kortom niets van doen.

Weet de commissie-Citeren dan niet dat zij op basis van een verkeerd gebruikt begrip aan de slag is gegaan? Dat is toch moeilijk voorstelbaar, want er zitten liefst zes hoogleraren in, allen lid van de KNAW. Een van hen is Lex Bouter, de oud-rector magnificus van de VU, wiens leeropdracht recent is uitgebreid met het thema’ Methodologie en integriteit’.

Moeilijk voorstelbaar leek mij ook dat de commissie-Citeren haar werk is begonnen zonder kennis te nemen van het rapport-Drenth. Toch is dat zo.  Een woordvoerder van de KNAW liet mij vandaag weten dat de commissie-Citeren het rapport-Drenth niet kent en er zelfs niet om heeft gevraagd. Hoe de commissie haar werk behoorlijk kan doen voordat de mist rond het rapport-Drenth is opgetrokken, is mij een raadsel.

VSNU wil meer transparantie over integriteitsadviezen

Hoeveel integriteitsklachten Nederlandse universiteiten en onderzoeksinstellingen na de affaire-Stapel hebben behandeld is onduidelijk. Op de site van universiteitenvereniging VSNU, waar alle adviezen van commissies wetenschappelijke integriteit (CWI’s) volgens de afspraken geanonimiseerd geopenbaard behoren te worden, staan slechts 13 zaken gemeld voor de jaren 2012 en 2013 samen. Deze aantallen zijn niet te rijmen met de 19 beroepszaken die in 2013 zijn aangemeld bij het beroepsorgaan LOWI. De VSNU sluit niet uit dat “niet alles” op haar site terecht is gekomen en heeft daarom de bestaande afspraken op de laatste landelijke vergadering nog eens herhaald.

De VSNU gaat een vast model invoeren voor het publiceren van adviezen van CWI’s. Als voorbeeld gelden de geanonimiseerde adviezen van het LOWI waarin standpunten van klager en beklaagde, bewijsmiddelen en aard van de schending van de beroepscode voor wetenschappers uitgebreid staan beschreven.

De (samenvattingen van) adviezen die nu op de VSNU-site staan blinken vaak uit in nietszeggendheid. De door de Vrije Universiteit gepubliceerde samenvatting van het rapport van de commissie-Drenth over het proefschrift van econome Karima Kourtit leidde tot een chaotische discussie over de aard van de (vermeende) integriteitsschending(en) van Kourtit en haar promotor Nijkamp (coauteur van 12 van de 15 hoofdstukken van het proefschrift). Volgens Drenth rammelde deze samenvatting, maar de VU heeft deze tot op heden niet gecorrigeerd op de VSNU-site.

De VU houdt het rapport-Drenth nog altijd geheim, hoewel Drenth dit zelf “een probleem” heeft genoemd in een interview in NRC Handelsblad. Ook promovenda Kourtit pleitte deze week in universiteitsweekblad Ad Valvas voor openbaarmaking.

Integriteit aan de VU: soeverein in eigen kring

KuyperRector magnificus Frank van der Duyn Schouten van de Vrije Universiteit (1949) staat niet bekend om zijn transparante aanpak van klachten over wetenschappelijke integriteit.

In 2002 was hij als rector magnificus van de Universiteit van Tilburg (UvT) verantwoordelijk voor de invoering van een regeling waarbij hij zelf vertrouwenspersoon en aanspreekpunt werd voor het melden van vermoedens van wetenschappelijke fraude. KNAW, NWO en VSNU noemden de rol van vertrouwenspersoon en aanspreekpunt ‘onverenigbaar’ met de rol van rector magnificus omdat deze functionaris lid is van het college van bestuur, dat uiteindelijk een oordeel moet vellen over een klacht. Van der Duyn Schouten werd behalve aanspreekpunt ook de ‘poortwachter’ die besliste over vervolgstappen na een klacht.

De wapenfeiten van vdDS op een rijtje:

2003: vdDS laat geen onderzoek instellen aan de UvT na een plagiaatklacht van een Utrechtse hoogleraar, tot diens woede.

2006: vdDS is nauw betrokken bij de transfer van Diederik Stapel van Groningen naar Tilburg. Stapel wordt pas vijf jaar later ontmaskerd als fraudeur. De UvT komt in 2011 tot bezinning over de eigen regeling en trekt de dubbelfunctie van vertrouwenspersoon/rector alsnog uit elkaar. Dit gebeurt nadat de commissie-Levelt oordeelde dat deze constructie mogelijk een te hoge drempel had opgeworpen voor onderzoekers die eerder vermoedens hadden over Stapels fraude.

2007: vdDS ziet geen aanleiding om de transfer van neuropsychologe Margriet Sitskoorn van Utrecht naar Tilburg af te blazen, terwijl er op dat moment nog een plagiaatklacht tegen haar loopt in Utrecht. Hij schoffeert daarmee de Universiteit Utrecht en het LOWI, het Landelijk Orgaan Wetenschappelijke Integriteit dat beroepszaken over adviezen van integriteitscommissies behandelt. Het LOWI verklaart de plagiaatklacht gegrond.

2013: vdDS wordt in mei 2013 rector magnificus van de VU, waar hij in de jaren zeventig zijn carrière is begonnen. Een van zijn eerste acties is het instellen van een integriteitscommissie waarvan de samenstelling aanvankelijk niet bekend wordt  gemaakt, na een anonieme plagiaatklacht over het proefschrift van econome Karima Kourtit. Het rapport van deze commissie-Drenth blijft geheim; er verschijnt in december 2013 alleen een beknopte samenvatting op de VSNU-site. Het rapport blijft ook geheim nadat commissievoorzitter Drenth het in januari 2014 in een interview met NRC Handelsblad “een probleem” noemt dat het niet openbaar wordt gemaakt. Drenth wijst in het interview op fouten in de samenvatting, maar de VU herstelt deze fouten niet.

2014: vdDS stelt in alle stilte een tweede commissie-Drenth in, na een nieuwe anonieme klacht over Kourtit van dezelfde klager. De VU bevestigt op 7 februari het bestaan van de commissie tegenover NRC Handelsblad. Kees Schuyt, voorzitter van het LOWI, trekt in de NRC  fel van leer tegen het in behandeling nemen van anonieme klachten. “Je geeft op die manier ruimte aan roddel en achterklap en creëert een sfeer van achterdocht en wantrouwen aan de universiteit.” Omdat het rapport-Drenth bovendien niet openbaar is gemaakt waardoor het werk van de commissie niet te controleren valt, spreekt hij van een “geheim proces [...] dat haast gaat lijken op een heksenproces. [...] Alles wat jurist in mij is komt hiertegen in opstand.”

De Vrije Universiteit heeft Abraham Kuypers begrip ‘soevereiniteit in eigen kring’ onder het rectoraat van Frank van der Duyn Schouten nieuwe inhoud gegeven.